Iran quyết giữ 'quân bài' Hormuz, thỏa thuận với Mỹ bên bờ vực sụp đổ

Iran đang tăng cường kiểm soát eo biển Hormuz, coi tuyến hàng hải chiến lược này là một đòn bẩy kinh tế và chính trị quan trọng trong các cuộc đàm phán với Mỹ.

Tehran được cho là muốn biến quyền kiểm soát Hormuz thành lợi thế lâu dài, từ việc định hướng các tuyến vận chuyển, kiểm soát hoạt động rà phá thủy lôi cho đến khả năng thu phí đối với tàu thuyền đi qua.

Theo các điều khoản của bản ghi nhớ ký ngày 18/6, hai bên duy trì trạng thái hạ nhiệt căng thẳng. Tuy nhiên, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố thỏa thuận đã chấm dứt sau khi Iran tấn công ba tàu tại eo biển Hormuz. Washington đồng thời chỉ đạo tiến hành thêm các cuộc tấn công và nối lại phong tỏa hàng hải.

Tuy nhiên, cả hai bên vẫn chưa chính thức đóng cánh cửa ngoại giao. Nếu không có thỏa thuận gia hạn trước hạn chót, tình trạng "không chiến tranh, không hòa bình" có thể tiếp diễn. Ngược lại, một tuyên bố chính thức về việc thỏa thuận chấm dứt có thể làm tăng nguy cơ các cuộc tấn công mới.

'Hormuz có giá trị hơn vũ khí hạt nhân'

Tuần này, Ủy ban An ninh Quốc gia và Chính sách Đối ngoại của Quốc hội Iran đã nhất trí thông qua những nội dung chính của dự luật nhằm siết chặt sự kiểm soát của nước này đối với eo biển Hormuz.

Dự luật đề xuất cho phép kiểm tra tàu thuyền trong vùng biển thuộc chủ quyền của Iran, cấm vận chuyển tài sản, thiết bị và tàu thuyền thuộc Mỹ, Israel cùng các quốc gia bị Tehran coi là thù địch, đồng thời áp dụng phí dịch vụ hàng hải đối với tàu thuyền qua lại.

ISNA dẫn lời Alireza Salimi, thành viên ban chủ tọa Quốc hội Iran cho biết, eo biển Hormuz hiện có giá trị hơn cả vũ khí hạt nhân đối với Iran. Theo ông, tuyến hàng hải này có thể trở thành đòn bẩy để Tehran yêu cầu dỡ bỏ các lệnh trừng phạt và bồi thường những thiệt hại do chiến tranh gây ra.

Cựu thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran Mohammad Bagher Zolghadr trước khi rời nhiệm sở cũng đưa ra một loạt điều kiện để mở lại Hormuz. Trong đó có yêu cầu Mỹ chấm dứt các cuộc tấn công nhằm vào Iran và đồng minh, dỡ bỏ phong tỏa, rút lực lượng khỏi khu vực xung quanh Iran, nới lỏng trừng phạt, giải phóng tài sản bị đóng băng và bồi thường thiệt hại chiến tranh.

Iran và Mỹ cùng tuyên bố kiểm soát Hormuz

Trong khi Tehran muốn duy trì ảnh hưởng tại Hormuz, Washington lại khẳng định Mỹ đã giành quyền kiểm soát tuyến hàng hải này.

Tổng thống Trump hôm 12/8 tuyên bố Mỹ đã kiểm soát hoàn toàn eo biển Hormuz và hoạt động phong tỏa của Washington đã làm suy giảm khả năng hành động của Iran.

Phía Iran lập tức bác bỏ. Người phát ngôn Bộ Chỉ huy Trung ương Khatam al-Anbiya cho biết eo biển Hormuz vẫn nằm dưới sự kiểm soát của lực lượng vũ trang Iran và tàu thuyền không thể đi qua an toàn nếu không được Tehran cho phép.

Dữ liệu theo dõi hàng hải cho thấy hoạt động vận tải qua eo biển hiện chỉ bằng một phần rất nhỏ so với trước chiến tranh. Khoảng 10-12 tàu đi qua mỗi ngày, so với 130-140 tàu trước chiến tranh. Phần lớn tàu hiện sử dụng các tuyến do Iran chỉ định.

Tehran cũng cho rằng thỏa thuận với Oman về tuyến vận chuyển không đủ để giải quyết vấn đề và chưa đồng ý mở lại hoàn toàn eo biển.