Bộ trưởng Công an giải thích cơ chế không truy cứu hình sự người dám nghĩ, dám làm

Sáng 17/8, Ủy ban Thường vụ họp cho ý kiến tiếp thu, giải trình ý kiến của các đại biểu Quốc hội về dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý vì phạm pháp luật liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.

Nghị quyết nhằm thể chế hóa chủ trương bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung, không tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. 

Trước đó, tại đợt 1 kỳ họp không thường lệ, đại biểu Quốc hội đã phát biểu cho ý kiến tại tổ và hội trường.

Trình bày báo cáo giải trình, tiếp thu, Đại tướng Lương Tam Quang, Bộ trưởng Công an cho biết qua thảo luận cho thấy các đại biểu Quốc hội thống nhất rất cao với sự cần thiết ban hành và các nội dung cơ bản của dự thảo nghị quyết.

Về nội dung không truy cứu trách nhiệm hình sự, Bộ trưởng Công an cho biết, tiếp thu ý kiến của các đại biểu, cơ quan chủ trì soạn thảo đã rà soát, chỉnh lý điều 5 dự thảo nghị quyết theo hướng không quy định người thực hiện hành vi vi phạm đã khai rõ sự việc, góp phần có hiệu quả vào việc phát hiện, xử lý tội phạm là điều kiện bắt buộc để xem xét không truy cứu trách nhiệm hình sự. Việc này bảo đảm thống nhất với các chính sách xử lý tại nghị quyết 29/2026 của Quốc hội.

Có ý kiến đề nghị nghiên cứu phân loại mức độ thiệt hại và quy định "ngưỡng" mức độ thiệt hại phải báo cáo, xin ý kiến cấp có thẩm quyền. Về ý kiến này, Bộ trưởng nêu rõ cơ quan chủ trì soạn thảo thấy rằng mục tiêu xuyên suốt của dự thảo nghị quyết này là lấy kết quả khắc phục hậu quả để làm căn cứ áp dụng các chính sách hình sự.

Nếu khắc phục được toàn bộ hậu quả thì được xem xét không truy cứu trách nhiệm hình sự, miễn trách nhiệm hình sự, tùy từng giai đoạn tố tụng.

Với các vụ việc, vụ án có tính chất mức độ đặc biệt nghiêm trọng đã có cơ chế đưa vụ việc, vụ án vào diện theo dõi, chỉ đạo của Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.

Đồng thời, dự thảo nghị quyết đã có các quy định để phòng ngừa và xử lý nghiêm hành vi lợi dụng các quy định của nghị quyết này để tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, bao che hành vi vi phạm.

Chính vì vậy, cơ quan chủ trì soạn thảo đề nghị giữ nguyên như dự thảo. 

Cũng có ý kiến đề nghị rà soát lại các quy định của Bộ luật Hình sự để bảo đảm phù hợp với các tư duy mới, quan điểm mới về các chính sách xử lý hình sự được quy định trong nghị quyết này và nghị quyết 29 của Quốc hội. Bộ trưởng cho hay, tiếp thu ý kiến của đại biểu, cơ quan chủ trì soạn thảo đã chỉ đạo các cơ quan chức năng đưa các nội dung này vào dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi), hiện đang trình Quốc hội.

Tháo gỡ tâm lý e ngại, né tránh nhưng không tạo khoảng trống để hợp thức hóa vi phạm

Thay mặt cơ quan thẩm tra, trình bày báo cáo tóm tắt ý kiến dự kiến tiếp thu giải trình, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Đoàn Thị Thanh Mai cho biết, Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính nhận thấy cơ quan soạn thảo đã chỉnh lý dự thảo theo hướng vừa giữ nghiêm kỷ luật, kỷ cương, phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, vừa tạo cơ chế xử lý phù hợp đối với trường hợp có sai sót, rủi ro nhưng không vụ lợi, vì lợi ích chung.

Đây là định hướng cần thiết để tháo gỡ tâm lý e ngại, né tránh, khơi thông nguồn lực, khuyến khích đổi mới, sáng tạo nhưng không tạo khoảng trống để hợp thức hóa vi phạm.

Với quan điểm cần đổi mới cách tiếp cận trong chính sách hình sự, Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính cơ bản tán thành với việc tiếp thu, giải trình của Chính phủ, đây là vấn đề có tính căn cơ, cần tiếp tục rà soát các quy định về hành vi bị nghiêm cấm, dấu hiệu cấu thành tội phạm và trách nhiệm pháp lý có liên quan.

Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị nghiên cứu thể chế hóa các chính sách đã được thực tiễn kiểm nghiệm vào Bộ luật Hình sự (sửa đổi) và pháp luật có liên, qua đó từng bước hình thành cách tiếp cận ổn định, lâu dài, phù hợp với yêu cầu phát triển trong tình hình mới.

Tuy nhiên, bà Mai cho biết Thường trực Ủy ban đề nghị tiếp tục rà soát, hoàn thiện các quy định về chính sách hình sự, các thủ tục tố tụng hình sự theo hướng phân định rõ bản chất, điều kiện, căn cứ, thẩm quyền và hệ quả pháp lý của từng cơ chế xử lý trách nhiệm hình sự, bảo đảm phù hợp và xác định rõ mối quan hệ với Bộ luật Hình sự, Bộ luật Tố tụng hình sự và pháp luật về thi hành án hình sự. Các tiêu chí, điều kiện áp dụng phải rõ ràng, khách quan, có thể kiểm chứng, hạn chế cách hiểu và áp dụng khác nhau.

Với cơ chế tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự, Thường trực Ủy ban lưu ý cần bảo đảm đây là cơ chế có điều kiện, gắn với phương án khắc phục hậu quả khả thi, cơ chế kiểm tra, giám sát chặt chẽ và xử lý kịp thời trường hợp không thực hiện cam kết hoặc có dấu hiệu lợi dụng chính sách.

Đồng thời, Thường trực Ủy ban đề nghị làm rõ mối quan hệ giữa các cơ chế không truy cứu, loại trừ, miễn trách nhiệm hình sự với các thủ tục tố tụng tương ứng và chính sách đối với trường hợp đã có bản án...