: TVO 24H: 2026-11-17 12:41:54

Lượt xem: 29

Bê bối Nvidia phơi bày thế khó của Trung Quốc trong cuộc đua AI với Mỹ

Vụ việc liên quan đến Jensen Huang, nhà đồng sáng lập và cựu CEO Nvidia, làm gia tăng sức ép quanh xuất khẩu chip AI sang Trung Quốc, đồng thời phơi bày thế khó của Bắc Kinh giữa nhu cầu công nghệ Mỹ và tham vọng tự chủ bán dẫn…

Vụ bê bối Nvidia đã gây chấn động ngành công nghiệp AI và bán dẫn toàn cầu. Ảnh: Kobe Li/ZUMAPRESS/picture alliance.

Cuộc cạnh tranh trí tuệ nhân tạo (AI) giữa Mỹ và Trung Quốc đang bước vào giai đoạn mà năng lực tiếp cận chip bán dẫn tiên tiến có ý nghĩa quyết định đối với vị thế công nghệ của mỗi quốc gia. Trong bối cảnh đó, những tranh cãi xoay quanh Nvidia và Jensen Huang không chỉ gây chấn động ngành công nghiệp bán dẫn mà còn làm nổi bật một vấn đề địa chính trị: chip AI ngày càng trở thành công cụ cạnh tranh chiến lược giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới.

Trung Quốc đặt mục tiêu vươn lên dẫn đầu thế giới về AI và hiểu rằng tham vọng này khó có thể thực hiện nếu thiếu năng lực tính toán mạnh mẽ. Những bộ xử lý đồ họa (GPU) hiệu năng cao, được sử dụng để huấn luyện và vận hành các mô hình AI quy mô lớn, vì thế trở thành một trong những nguồn lực công nghệ quan trọng nhất.

Phó Thủ tướng Trung Quốc Đinh Tiết Tường (Ding Xuexiang), người đứng đầu Ủy ban Khoa học và Công nghệ của Đảng Cộng sản Trung Quốc, được giao nhiệm vụ tăng cường năng lực đổi mới công nghệ, qua đó củng cố sức cạnh tranh chiến lược của nước này với Mỹ.

AI hiện được Trung Quốc thúc đẩy ứng dụng trong nhiều lĩnh vực, từ giám sát, phát triển hệ thống vũ khí không người lái đến robot, tự động hóa công nghiệp và chuyển đổi các ngành kinh tế. Tuy nhiên, tham vọng này đang gặp một trở ngại lớn: Mỹ vẫn nắm giữ lợi thế đáng kể về thiết kế chip, công nghệ sản xuất và hệ sinh thái bán dẫn tiên tiến.

MỸ SIẾT CHIP, TRUNG QUỐC ĐỨNG TRƯỚC LỰA CHỌN KHÓ

Từ năm 2023, chính quyền Tổng thống Mỹ Joe Biden đã triển khai các biện pháp hạn chế xuất khẩu chất bán dẫn tiên tiến và thiết bị sản xuất chip sang Trung Quốc, với lý do bảo vệ an ninh quốc gia. Các biện pháp này tiếp tục trở thành một phần quan trọng trong chính sách công nghệ của Washington.

Bắc Kinh phản đối những hạn chế trên, cho rằng đây là các biện pháp đơn phương và tùy tiện. Tuy nhiên, đối với Mỹ, kiểm soát dòng chảy chip tiên tiến không đơn thuần là vấn đề thương mại. Đây còn là cách Washington tìm cách duy trì khoảng cách công nghệ với đối thủ chiến lược, đặc biệt trong những lĩnh vực có liên quan trực tiếp đến AI, quốc phòng và an ninh quốc gia.

Trong khi đó, các doanh nghiệp bán dẫn Mỹ vẫn có động lực tiếp cận thị trường Trung Quốc bởi quy mô lớn và nhu cầu ngày càng tăng. Nvidia là trường hợp tiêu biểu cho mâu thuẫn này.

Jensen Huang, nhà đồng sáng lập Nvidia và cựu Chủ tịch kiêm CEO tập đoàn, từng có ảnh hưởng đáng kể tại Trung Quốc. Sinh năm 1963 tại Đài Loan, ông được cộng đồng công nghệ Trung Quốc nhìn nhận như một doanh nhân thành công, đồng thời là người có tiếng nói quan trọng trong ngành công nghiệp AI toàn cầu.

Trong nhiệm kỳ thứ hai của Tổng thống Donald Trump, Jensen Huang nổi lên như một cố vấn quan trọng của Tổng thống Mỹ về lĩnh vực AI. Ảnh: Jung Yeon-je/AFP.

Trong nhiệm kỳ thứ hai của Tổng thống Donald Trump, ông Huang cũng nổi lên như một nhân vật có ảnh hưởng trong các cuộc thảo luận chính sách AI tại Mỹ. Ông nhiều lần ủng hộ việc nới lỏng hạn chế xuất khẩu chip, lập luận rằng duy trì sự hiện diện của doanh nghiệp Mỹ tại thị trường Trung Quốc có thể giúp Mỹ giữ lợi thế cạnh tranh, thay vì để các đối thủ trong nước này phát triển hệ sinh thái công nghệ tách biệt.

Tháng 12/2025, chính quyền Trump cho phép Nvidia xuất khẩu chip H200 sang Trung Quốc với điều kiện Chính phủ Mỹ được hưởng 25% doanh thu từ hoạt động bán hàng. Đây là một thỏa hiệp đáng chú ý giữa mục tiêu kiểm soát công nghệ và lợi ích thương mại của doanh nghiệp Mỹ.

H200 không thuộc dòng chip có hiệu năng cao nhất của Nvidia, nhưng vẫn vượt trội đáng kể so với nhiều sản phẩm cạnh tranh của Trung Quốc. Với mức giá khoảng 27.000 USD mỗi chip, Nvidia ước tính nhu cầu tại thị trường Trung Quốc có thể lên tới 2 triệu sản phẩm, tương đương doanh thu khoảng 5,4 tỷ USD.

Quy mô nhu cầu này cho thấy Trung Quốc vẫn là một thị trường có sức hấp dẫn lớn đối với các nhà sản xuất chip Mỹ. Đồng thời, nó cũng phản ánh khoảng cách công nghệ mà các doanh nghiệp bán dẫn Trung Quốc cần thu hẹp nếu muốn đáp ứng đầy đủ nhu cầu tính toán AI trong nước.

Ngày 12/11/2026, Nvidia thông báo ông Jensen Huang từ chức Chủ tịch kiêm CEO và rời Hội đồng quản trị, có hiệu lực ngay lập tức. Bà Colette Kress, Giám đốc tài chính của tập đoàn, được bổ nhiệm làm CEO lâm thời trong khi công ty tìm kiếm người kế nhiệm chính thức.

Quyết định này diễn ra sau khi xuất hiện những thông tin về các mối quan hệ ngoài hôn nhân của ông Huang, trong đó có một mối quan hệ với nữ doanh nhân bị giới chức Mỹ nghi ngờ có liên hệ với hoạt động tình báo của Trung Quốc. Hội đồng quản trị Nvidia đã tiến hành một cuộc điều tra độc lập liên quan đến những thông tin này.

Cần phân biệt giữa những nghi vấn được truyền thông đề cập và kết luận điều tra chính thức: cáo buộc nữ doanh nhân hoạt động gián điệp cho Bắc Kinh chưa đồng nghĩa với việc hành vi này đã được chứng minh.

Dù vậy, vụ việc nhanh chóng vượt ra ngoài phạm vi đời tư của một lãnh đạo doanh nghiệp. Tại Washington, những lo ngại về khả năng Trung Quốc tiếp cận công nghệ bán dẫn tiên tiến được đẩy lên cao hơn, trong khi các nghị sĩ Mỹ tiếp tục kêu gọi tăng cường kiểm soát xuất khẩu chip.

Vấn đề đặt ra là liệu những kẽ hở trong cơ chế kiểm soát hiện hành có cho phép doanh nghiệp Trung Quốc tiếp cận các dòng chip tiên tiến của Mỹ hay không. Nếu các biện pháp hạn chế được mở rộng, hoạt động kinh doanh của Nvidia tại Trung Quốc có thể chịu thêm sức ép, đồng thời làm gia tăng chi phí và rủi ro cho toàn bộ chuỗi cung ứng bán dẫn.

Trung Quốc bác bỏ việc tìm cách giăng bẫy ông Huang, đồng thời cho rằng các cáo buộc gián điệp không có căn cứ và mang tính bôi nhọ Bắc Kinh.

Trước thềm cuộc gặp giữa Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và Tổng thống Mỹ Donald Trump bên lề Hội nghị Cấp cao Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC) tại Thâm Quyến, Bộ Ngoại giao Trung Quốc tiếp tục phản đối việc sử dụng các biện pháp kiểm soát xuất khẩu gây ảnh hưởng đến chuỗi cung ứng toàn cầu.

Ngày 13/11, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Mao Ninh tuyên bố Bắc Kinh luôn phản đối việc lạm dụng các biện pháp kiểm soát xuất khẩu làm tổn hại sự ổn định của chuỗi công nghiệp và chuỗi cung ứng toàn cầu, bởi điều này không có lợi cho bất kỳ bên nào.

Truyền thông Trung Quốc cũng phản ứng trước cách đưa tin của một số cơ quan báo chí Mỹ. Tờ Global Times cho rằng các thông tin về đời tư của ông Huang đang bị truyền thông Mỹ biến thành một câu chuyện giật gân, trong khi chưa đưa ra bằng chứng xác thực cho những cáo buộc cốt lõi.

Những phản ứng này cho thấy vụ việc đã trở thành một phần của cuộc tranh luận rộng hơn về cạnh tranh công nghệ và quan hệ Mỹ - Trung. Tuy nhiên, phía sau những tuyên bố chính trị là một bài toán kinh tế thực tế: Trung Quốc nên tiếp tục mua chip Mỹ để duy trì năng lực AI trước mắt, hay chấp nhận những hạn chế ngắn hạn để thúc đẩy ngành bán dẫn trong nước?

TRUNG QUỐC GIẰNG CO GIỮA NHU CẦU CHIP MỸ VÀ TỰ CHỦ CÔNG NGHỆ

Một trong những dấu hiệu rõ nhất của thế giằng co này là khoảng 600.000 chip Nvidia H200 hiện đang được lưu kho tại Hồng Kông, chờ được Bắc Kinh phê duyệt nhập khẩu vào Trung Quốc đại lục. Trong khi Nhà Trắng đã bật đèn xanh cho hoạt động xuất khẩu, phía Trung Quốc vẫn chưa thông qua việc nhập khẩu.

Ông Karson Elmgren, Giám đốc nghiên cứu tại Viện Chính sách và Chiến lược AI có trụ sở tại Washington, cho rằng động thái này cho thấy Bắc Kinh không xem lợi ích công nghệ trước mắt là yếu tố quyết định.

Theo ông, việc Trung Quốc chưa vội phê duyệt nhập khẩu có thể phản ánh niềm tin của nước này vào khả năng thay thế chip Mỹ trong trung hạn, thay vì tiếp tục phụ thuộc vào nguồn cung từ bên ngoài.

Trên thực tế, các sản phẩm AI của Trung Quốc đang ngày càng sử dụng chip do doanh nghiệp trong nước phát triển. Đây không chỉ là lựa chọn nhằm giảm chi phí hay thay thế nguồn cung nhập khẩu, mà còn gắn với yêu cầu bảo đảm an ninh dữ liệu và kiểm soát hạ tầng công nghệ trọng yếu.

Trong một nghiên cứu gần đây về chiến lược bán dẫn của Trung Quốc, bà Tiantian Wang thuộc Viện Công nghệ Cáp Nhĩ Tân cho rằng việc sử dụng chip nội địa giúp giảm thiểu những rủi ro từ các cuộc tấn công mạng do tác nhân nước ngoài thực hiện.

Xu hướng này đặc biệt quan trọng trong lĩnh vực quốc phòng và cơ sở hạ tầng thiết yếu. Theo bà Wang, trong bối cảnh địa chính trị phức tạp, tăng cường quyền tự chủ và khả năng kiểm soát các lĩnh vực này đã trở thành một cấu phần cốt lõi trong chiến lược an ninh quốc gia của Trung Quốc.

Chẳng hạn, các hệ thống radar trên máy bay chiến đấu thế hệ thứ năm J-20 và tên lửa đạn đạo liên lục địa Đông Phong-41 (Dongfeng-41) được cho là sử dụng chip sản xuất trong nước.

Trung Quốc cũng đang tập trung phát triển các nền tảng chip AI nội địa, hướng tới xây dựng hệ sinh thái công nghệ khép kín, bao gồm dữ liệu, thuật toán, năng lực tính toán và phần cứng bán dẫn. Mục tiêu là giảm sự phụ thuộc mang tính hệ thống vào các nhà cung cấp nước ngoài, trong đó có Nvidia.

Đây là một bước đi có ý nghĩa chiến lược. Khi các thành phần quan trọng của hạ tầng AI được kiểm soát trong nước, Trung Quốc có thể giảm nguy cơ bị gián đoạn nguồn cung do các quyết định chính sách từ bên ngoài. Tuy nhiên, khả năng xây dựng một hệ sinh thái tự chủ hoàn chỉnh vẫn phụ thuộc vào việc giải quyết những điểm nghẽn công nghệ trong sản xuất chip.

ĐIỂM NGHẼN THIẾT BỊ CẢN TRỞ THAM VỌNG BÁN DẪN CỦA TRUNG QUỐC

Dù đã đạt được những tiến bộ đáng kể trong phát triển chip nội địa, Trung Quốc vẫn gặp khó khăn trong việc tiếp cận các thiết bị sản xuất bán dẫn tiên tiến nhất.

Một trong những công đoạn then chốt của quá trình chế tạo chip là quang khắc, sử dụng ánh sáng để tạo ra các cấu trúc mạch có kích thước cực nhỏ trên tấm wafer silicon. Những hệ thống quang khắc tiên tiến cho phép sản xuất các loại chip có mật độ bóng bán dẫn cao hơn, hiệu năng tốt hơn và mức tiêu thụ năng lượng tối ưu hơn.

Tuy nhiên, dưới sức ép từ Washington, nhà sản xuất thiết bị quang khắc ASML của Hà Lan đã phải ngừng xuất khẩu những hệ thống tiên tiến nhất sang Trung Quốc.

Việc hạn chế tiếp cận thiết bị của ASML giúp Mỹ duy trì lợi thế công nghệ trong lĩnh vực chip AI. Theo Trung tâm Công nghệ và Nghệ thuật quản trị nhà nước (Center for Technology & Statecraft), nếu Trung Quốc có thể nhập khẩu thêm các hệ thống ASML như đã thực hiện trong năm 2024 và 2025, sản lượng chip hằng năm của nước này có thể đủ lớn để thu hẹp đáng kể lợi thế của Mỹ, thậm chí vượt Mỹ trong một số kịch bản.

Điều này cho thấy cuộc cạnh tranh bán dẫn không chỉ diễn ra ở cấp độ thiết kế chip hay phát triển thuật toán AI. Quyền tiếp cận thiết bị sản xuất, vật liệu, phần mềm và các công nghệ nền tảng cũng có vai trò quyết định đối với năng lực cạnh tranh của mỗi quốc gia.

Theo hãng tư vấn quốc tế Deloitte, Trung Quốc đang chuẩn bị triển khai thêm các khoản đầu tư quy mô lớn nhằm củng cố ngành bán dẫn. Trọng tâm là cung cấp nguồn vốn dài hạn và các chính sách khuyến khích nghiên cứu để hỗ trợ doanh nghiệp phát triển năng lực đổi mới bền vững trong những công nghệ then chốt.

Các nhà hoạch định chính sách Trung Quốc cũng hướng tới ổn định toàn bộ chuỗi cung ứng, mở rộng khả năng tự chủ và chủ động kiểm soát rủi ro. Thay vì chỉ hỗ trợ từng doanh nghiệp riêng lẻ, chính sách đang chuyển sang thúc đẩy liên kết giữa các mắt xích trong chuỗi cung ứng, xây dựng hệ thống kiểm soát chất lượng và bảo đảm nguồn cung các tài nguyên chiến lược.

Nhìn rộng hơn, bê bối Nvidia cho thấy cuộc đua AI Mỹ - Trung đang ngày càng gắn chặt với cạnh tranh về quyền kiểm soát công nghệ và chuỗi cung ứng bán dẫn. Với Trung Quốc, việc tiếp tục sử dụng chip Mỹ có thể giúp duy trì tốc độ phát triển AI trong ngắn hạn, nhưng đồng thời kéo dài sự phụ thuộc vào một nguồn cung chịu ảnh hưởng trực tiếp từ chính sách của Washington.

Ngược lại, thúc đẩy tự chủ bán dẫn là lựa chọn mang tính dài hạn, song đòi hỏi nguồn vốn lớn, thời gian nghiên cứu kéo dài và khả năng làm chủ những công nghệ sản xuất phức tạp nhất.

Vì vậy, vấn đề không chỉ là Trung Quốc có mua thêm chip Nvidia hay không, mà là nước này có thể xây dựng được một hệ sinh thái bán dẫn đủ sức cạnh tranh mà không phụ thuộc vào công nghệ Mỹ trong bao lâu. Đây sẽ là một trong những yếu tố quan trọng định hình tương quan sức mạnh công nghệ giữa hai nền kinh tế trong những năm tới.

Nguồn: VnEconomy

Bình luận